گلوگاه‌های تجارت دریایی جهان

به گزارش صدای بورس، در واقع به دلیل وابستگی زنجیره تأمین به این گلوگاه‌های حیاتی، هرگونه اختلال در این مناطق، زیان‌های بزرگی به اقتصاد جهان تحمیل می‌کند. بحران‌های کانال سوئز و کانال پاناما در گذشته و بحران تنگه هرمز در ماه‌های اخیر نشان‌دهنده نقش این آبراه‌های حیاتی در تجارت بین‌المللی و تاثیر آنها بر اقتصاد جهان است.

مسیرهای حمل و نقل دریایی، ستون فقرات تجارت بین‌المللی را تشکیل می‌دهند. هر روز هزاران شناور در مسیرها و کریدورهای رسمی و تثبیت‌شده‌ای که مراکز تولید، تولیدکنندگان انرژی و بازارهای مصرف را به یکدیگر پیوند می‌دهند، رفت و آمد می‌کنند. بیش از ۸۰ درصد از حجم تجارت جهانی از طریق دریاها انجام می‌شود. به بیان دیگر، مسیرهای کشتیرانی برای نقل و انتقال کالاها در سراسر جهان از اهمیت حیاتی برخوردار هستند.

در سراسر جهان، ۱۵ تنگه یا آبراه مهم وجود دارد که مسیرهایی امن، کوتاه و اقتصادی برای انتقال کالا به شمار می‌روند. این آبراه‌ها حلقه اصلی اتصال بین تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان هستند. شبکه‌های کشتیرانی مدرن، قاره‌های جهان را از طریق این کریدورهای دریایی پرترافیک به یکدیگر متصل می‌کنند. روزانه صدها کشتی حامل کانتینرهای کالا، در مسیرهای مهم شرقی- غربی میان بازارهای تولید و مصرف در حرکت هستند. این مسیرهای تخصصی کشتیرانی از زنجیره تامین جهانی حمایت می‌کنند. از آنجا که این مسیرها، رفت و آمد کشتی‌ها را در گذرگاه‌های قابل پیش‌بینی متمرکز می‌کنند، هرگونه اختلال در رفت و آمد به سرعت به تمامی مناطق جهان گسترش پیدا می‌کند.

در چنین شرایطی، تأخیرها، تغییر مسیر، ازدحام در بنادر و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل اغلب بر کسب‌وکارها و مصرف‌کنندگان در سایر نقاط جهان نیز اثر منفی بر جا می‌گذارد. اتفاقات اخیر در تنگه هرمز به خوبی نشان می‌دهد که سیستم کشتیرانی جهان تا چه حد به هم پیوسته شده است.

گلوگاه‌های حیاتی

گرچه مسیرهای کشتیرانی همه اقیانوس‌ها را در برمی‌گیرند اما رفت‌وآمد شناورها اغلب در چند گذرگاه راهبردی که به نام گلوگاه‌های دریایی شناخته می‌شوند، شلوغ‌تر می‌شود. این آبراه‌ها نقش دروازه را میان مناطق تجاری بزرگ ایفا می‌کنند و سهم مهمی در فعالیت‌های کشتیرانی جهان دارند.

بر اساس داده‌ها، از اول ژانویه تا ۱۲ آوریل ۲۰۲۶ (۱۱ دی ۱۴۰۴ تا ۲۳ فروردین ۱۴۰۵) تنگه مالاکا به عنوان شلوغ‌ترین گذرگاه آبی شاهد عبور ۲۳ هزار و ۱۰۰ کشتی بوده است. پس از آن با فاصله نزدیک، تنگه تایوان رتبه دوم را با عبور ۲۲ هزار و ۸۰۰ کشتی به خود اختصاص داد. دماغه امید نیک با ۸ هزار و ۹۰۰ کشتی عبوری به رتبه سوم دست یافت و تنگه هرمز با ۵ هزار و ۲۰۰ کشتی در رتبه چهارم نشست. کانال سوئز با ۳ هزار و ۹۰۰ کشتی و کانال پاناما با ۳ هزار و ۲۰۰ کشتی عبوری به ترتیب رتبه‌های پنجم و ششم را در اختیار داشتند.

کارشناسان می‌گویند: تمرکز تجارت از طریق تعداد کمی آبراه، ریسک سیستماتیک برای زنجیره تأمین جهانی ایجاد می‌کند. در کنار تنش‌های ژئوپلیتیک، بدی آب و هوا یا محدودیت‌های زیرساختی نیز می‌توانند به اختلال افت‌وآمد کشتی‌ها منجر شوند و آنها را مجبور به انتخاب مسیرهای جایگزین کنند.